به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «نار خبر» ماه مبارک رمضان، جلوهای از معنویت و بندگی است؛ فرصتی برای خودسازی، تقویت پیوند انسان با پروردگار و تحکیم ارتباطات اجتماعی و خانوادگی که جایگاهی خاص در فرهنگ و باورهای مردم دارد.
شهروندان ساوجی، طبق یک سنت دیرینه، پیش از حلول ماه مبارک رمضان اقدام به خانهتکانی و نظافت کامل منازل و محیط پیرامون خود مینمایند. این آمادگی محیطی، همگام با تأمین مایحتاج ضروری و اقلام غذایی از پیش، موجب میشود تا خانوادهها در طول ماه میهمانی خدا، تمرکز بیشتری بر عبادت و ابعاد معنوی داشته باشند.
غبارروبی مساجد ساوه، آغازی بر آیینهای رمضانی مشارکت جمعی جوانان و اهالی محلات در آیین غبارروبی مساجد، یکی از سنتهای محوری پیشواز ماه مبارک رمضان است. با این اقدام، مساجد پیش از شروع ماه، برای پذیرایی از روزهداران و تبدیل شدن به کانون اصلی فعالیتهای عبادی و تجمعات معنوی آمادهسازی میشوند.
سنت بیدارباش (طبلزنی سحر)
در گذار از تاریخ کهن ساوه و در روزگاری که هیاهوی دنیای مدرن وجود نداشت، اهالی روستاها با نوایی دلنشین برای سحر مهیا میشدند. یکی از رسوم فراموشنشدنی این منطقه، “طبلزنی سحرگاهی” بود؛ آیینی که در آن معتمدان و افرادی خوشنام با به صدا درآوردن طبل در کوچههای روستا، همسایگان را برای ضیافت سحر بیدار میکردند. این طنین موزون، نه تنها یک اعلام بیداری، بلکه نمادی از پیوستگی اجتماعی و مراقبت همسایگان از یکدیگر در ساعات معنوی پیش از اذان صبح بود.
شیرینی اولین افطار
یکی از زیباترین جلوههای همدلی در فرهنگ مردم این دیار، ارج نهادن به نوجوانانی است که برای نخستین بار طعم شیرین بندگی و روزهداری را میچشند. در این آیین سنتی، بزرگترهای خانواده با اهدای هدیهای ارزشمند به نوجوانان «نوتکلیف»، آنها را برای ادامه این مسیر معنوی تشویق میکنند.
نکته جالب این رسم در آنجاست که نوجوانان در نخستین روز ماه مبارک، تا زمانی که هدیه خود را از سوی بزرگان دریافت نکنند، افطار نمیکنند؛ پیوندی صمیمی که خاطرهای ماندگار از اولین ماه رمضان دوران تکلیف در ذهن آنان حک میکند.
آیین سنتی «افطاریبَرون» در فرهنگ ساوه
در میان آداب و رسوم چشمنواز مردم ساوه در ماه ضیافت الهی، سنتی دیرینه به نام «افطاریبَرون» خودنمایی میکند که نمادی از احترام و محبت میان خانوادههای نوپا است. طبق این رسم کهن، جوانانی که در دوران نامزدی به سر میبرند، وظیفه دارند با تهیه سینیهای پربرکت افطاری، راهی خانه پدری عروس شوند تا بدینوسیله نه تنها ارادت خود را به خانواده همسر آیندهشان نشان دهند، بلکه در معنویت سفره افطار آنها نیز سهیم باشند.این تحفه رمضانی که با ظرافت و سلیقه چیده میشود، مجموعهای از اقلام ضروری و نمادین را در بر میگیرد که هر کدام نشانهای از آرزوی برکت و تندرستی است.
مجمعهای افطاری معمولاً مزین به نانهای سنتی، برنج، روغن اصیل حیوانی، مرغ و ماهی است؛ در کنار این اقلام، سیبهای سرخِ خوشعطر، شیرینی و میوههای رنگارنگ فصل نیز قرار میگیرند تا طبق این سنت پیشین، شادی و طراوت به کانون گرم خانواده عروس هدیه شود.
اما این آیین صمیمانه با واکنشی مهرآمیز از سوی خانواده عروس تکمیل میشود؛ چرا که آنها نیز در پاسداشت این اقدام داماد، رسم مهماننوازی را به عالیترین شکل ممکن به جا میآورند.
خانواده عروس در شبهای آتی، خانواده داماد را به یک ضیافت مجلل افطار دعوت میکنند تا در سایهسار این ماه مبارک، پیوندهای خانوادگی میان دو طایفه مستحکمتر شده و فضای معنوی رمضان، بهانهای برای تعمیق مودت و الفت میان آنها شود.
احیای شبهای قدر در ساوه؛ اوج معنویت و امید در ماه خدا
شبهای قدر، قلل معنوی ماه رمضان، در شهر ساوه با شکوهی وصفناپذیر گرامی داشته میشود. در این شبهای پر ارج، مساجد شهر به پایگاههای اصلی عبادت و نیایش بدل گشته و فضایی روحانی و سرشار از آرامش بر آنها حاکم میشود. مردم مؤمن ساوه، پیر و جوان، با حضوری گسترده در مساجد، شبزندهداری را با قرائت پرشور دعا، تلاوت آیات کلامالله مجید و توسل به ائمه اطهار (ع) به اوج میرسانند. این تجمعهای مؤمنانه، تجلیگر امید بیکران به رحمت واسعه الهی و فرصتی برای خودسازی و تزکیه نفس در لیالی قدر است.
فضای معنوی مساجد در این شبهای قدر، آمیزهای از سکوت عمیق، زمزمههای عاشقانه دعا و سوز دل عارفان است که در جستجوی رضایت پروردگار، جان و روان خود را صیقل میدهند. نجوای «الغوث، الغوث» و اشکهای شوق و یاس، نشان از درک عمیق عظمت این شبها و استغاثه به درگاه بینیاز دارد. در این میان، همبستگی و همراهی مردم ساوه در برپایی باشکوه این مراسم، نشان از تعمیق باورهای دینی و اهمیت جایگاه شبهای قدر در فرهنگ و معنویت این دیار دارد.
«الم ترانی» ساوه؛ سنت شیرین نوجوانان در آستانه وداع با ماه رمضان
همزمان با روزهای پایانی ماه ضیافت الهی در ساوه، آیینی کهن و دوستداشتنی به نام «الم ترانی» توسط نوجوانان و جوانان محلات به اجرا در میآمد. این سنت که ریشه در دورانهای گذشته دارد، هرچند با گذر زمان و تغییر سبک زندگی به سمت فراموشی گراییده، اما در گذشته از اهمیت اجتماعی ویژهای برخوردار بود. این آیین پس از نماز مغرب و عشاء در محلات آغاز میشد؛ گروهی از جوانان با اجتماع در مقابل منازل اقوام و همسایگان، با این نیت که ماه رمضان به خیر و خوشی سپری شده است، شعار جمعی خود را اعلام میکردند.
هسته اصلی این رسم بر پایه تعامل و دریافت هدیه استوار بود. پس از اجازه ورود یا گشودن در توسط صاحبخانه، شرکتکنندگان با همخوانی شعار «الم ترانیت میدهیم، ماهرمضانیت میدهیم»، نام یکی از فرزندان آن خانواده را به نیکی فرا میخواندند و با فریاد «یا ثواب یا جواب»، منتظر پاداش خود میماندند. صاحبخانه نیز با روی گشاده، با اهدای شیرینی، تنقلات و گاهی کمک نقدی، از زحمات آنان قدردانی میکرد و این جشن کوچک را رونق میبخشید.
در بخشی از این آیین، ممکن بود برای ایجاد نشاط و خنکی در شبهای گرم، یکی از جوانان منزل با ریختن ظرف آبی از پشت بام بر سر شرکتکنندگان، به شوخی و شیرینکاری بپردازد. این دورهمیهای شبانه با تکرار این برنامه در مقابل منازل اقوام و همسایگان تا پاسی از شب ادامه مییافت. در نهایت، پس از پایان اجرای مراسم در محله، نوجوانان و جوانان با تقسیم عادلانه هدایای جمعآوری شده میان خود، با شادی و خاطرات خوش از یکدیگر خداحافظی کرده و به خانههایشان بازمیگشتند.
سادگی معنوی سفرههای افطار مساجد؛ ضیافت همدلی به جای تجمل
در روزهای پرفضیلت ماه مبارک رمضان، سفرههای افطار مساجد در جایجای ساوه، نمادی برجسته از سادگی، برابری و همدلی اجتماعی هستند. این افطاریها برخلاف مراسمهای خصوصی که ممکن است با تجملاتی همراه باشد، بر سادگی و اهمیت معنوی روزه گشودن در جمع تأکید دارند. مواد غذایی در این مکانها معمولاً از نذریهای مردمی تأمین میشود و محوریت آن بر اقلامی چون خرما، نان، پنیر، سبزی و گاهی مقداری حلیم یا عدسی است که با هدف رفع سریع گرسنگی و تشنگی روزهداران تدارک دیده میشود.
این سادگی در ارائه، خود درس بزرگ دیگری از ماه رمضان است؛ جایی که غنی و فقیر، پیر و جوان، همگی بر یک سفره و با یک نوع غذا مینشینند و تفاوتهای ظاهری جامعه رخت برمیبندد. افطاری مسجد به مکانی برای ارتباط عمیقتر و درک متقابل تبدیل میشود؛ مردمی که در طول روز سرگرم کار و زندگی خود بودهاند، در لحظه افطار گرد هم میآیند تا با شکرگزاری مشترک برای نعمت روزه، انرژی خود را برای ادامه شبزندهداری و عبادت بازیابند.
گزارش به قلم عاطفه عسگری
